Πυρκαγιές – μία μάστιγα που καταστρέφει όχι μόνο το περιβάλλον αλλά και τους πνεύμονες μας

Κάθε καλοκαίρι ερχόμαστε αντιμέτωποι με τα πικρά νέα νέων πυρκαγιών που ξεσπάνε σε διάφορα σημεία της χώρας, στην ηπειρωτική και νησιωτική Ελλάδα – χαρακτηριστικά, το 2025 κάηκαν 470.000 στρέμματα σε όλη τη χώρα. Παράληλλα, το καλοκαιρινό κυρίως αυτό φαινόμενο δεν αποτελεί μοναδικό παράδειγμα της Ελλάδας, αλλά σχεδόν όλες οι χώρες της Μεσογείου αλλά και χώρες πέραν των συνόρων της Ευρώπης, όπως η Καλιφόρνια στην Αμερική ή η Αυστραλία – με το τρανταχτό παράδειγμα του ’19-20 όπου κάηκαν 10 εκατομμύρια εκτάρια γης μέσα σε 3 μήνες- ταλανίζονται από το καταστροφικό αυτό φαινόμενο. Πέραν βέβαια από την κλιματική αλλαγή και την επαναλαμβανόμενη λειψυδρία, οι ανθρώπινες παρεμβάσεις και δραστηριότητες κατέχουν υψηλή θέση στην κατάταξη των αιτιών πρόκλησης πυρκαγιών.

Τι είναι η λεπτή σωματιδιακή ύλη, οξείδια του αζώτου και πτητικές οργανικές ύλες;

Θα υποστήριζε κανείς πως η μολυσμένη ατμόσφαιρα με καυσαέρια και εκλύσεις τοξικών αερίων από την βιομηχανική παραγωγή αποτελούν τον κύριο παράγοντα πρόκλησης πνευμονολογικών παθήσεων στον άνθρωπο. Παρόλα αυτά η τοξική λεπτή σωματιδιακή ύλη (PM_2.5 ) – εκτός του παραγώμενου όζοντος και οξειδίων του αζώτου (NO_x) – που παράγεται κατά τη διάρκεια πυρκαγιών, επηρεάζει αρκετά τους ανθρώπους αλλά και τα ζώα. Τα σωματίδια PM_2.5 είναι εξαιρετικά μικρά – περίπου 30 φορές μικρότερα από τη διάμετρο μιας ανθρώπινης τρίχας. Λόγω του μικρού τους μεγέθους μπορούν να διεισδύσουν βαθιά στους πνεύμονες, φτάνοντας μέχρι τις κυψελίδες, όπου πραγματοποιείται η ανταλλαγή οξυγόνου. Εκεί προκαλούν φλεγμονή και οξειδωτικό στρες, ενώ ορισμένα σωματίδια μπορούν να περάσουν ακόμη και στην κυκλοφορία του αίματος, επηρεάζοντας όχι μόνο το αναπνευστικό αλλά και το καρδιαγγειακό σύστημα.

Πέρα από τη λεπτή σωματιδιακή ύλη, οι πυρκαγιές είναι η αιτία παραγωγής και πτητικών οργανικών ουσιών (VOCs) όπως το βενζόλιο, μία άκρως καρκινογόνα ουσία, η οποία σύμφωνα με μία μελέτη που διεξήχθησε στο Άινταχο – ΗΠΑ ήταν η αιτία 4 – 5 έξτρα καρκίνων για κάθε εκατομμύριο ανθρώπων. Στην ουσία πρόκειται για ουσίες οι οποίες απελευθερώνονται κατά την καύση δέντρων, φυτικής ύλης, αλλά και ανθρώπινων κατασκευών, όπως κτίρια, πλαστικά και συνθετικά υλικά.

Πώς επηρεάζουν οι πυρκαγιες τους πνεύμονες μας; Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τους πνευμονοπαθείς αλλά και κάθε πολίτη!

Σύμφωνα με μελέτες από διάφορες πολιτείες των ΗΠΑ (Καλιφόρνια, Σικάγο, Μινεάπολις, κλπ) και τον Καναδά, διαφαίνεται πως η αυξημένη μακροχρόνια έκθεση σε πυργκαγιές και συνεπώς μακροχρόνια έκθεση σε λεπτή σωματιδιακή ύλη (PM_2.5 ) στο πέρας των χρόνων 2006 – 2023 είχε αρνητική επίδραση στην υγεία των ανθρώπων, προκαλώντας αύξηση του κινδύνου εμφάνισης χρόνιας πνευμονολογικής πάθησης ή αύξηση των πρόωρων θανάτων στους έχοντες κάποια πνευμονολογική πάθηση.  Τα δεδομένα δείχνουν μεγαλύτερη συσχέτιση με την εμφάνιση χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας και άσθματος, ενώ λιγότερα είναι τα δεδομένα για τις επισκέψεις σε νοσοκομεία ή τμήματα επειγόντων περιστατικών.

Παράλληλα τα στοιχεία δείχνουν πως οι πυροσβέστες που έχουν μακροχρόνια έκθεση στις παράγωγες ουσίες των πυρκαργιών εμφάνισαν διάφορα σημάδια χειροτέρευσης της πνευμονικής τους λειτουργίας, όπως αυξημένες λοιμώξεις των αεραγωγών, του ανώτερου και κατώτερου αναπνευστικού, δυσλειτουργία και εμφάνιση συμπτωμάτων άσθματος. Σύμφωνα με ένα πανευρωπαϊκό πρόγραμμα – ELAPSE- στο οποίο συλλέχθηκαν δεδομένα από διάφορες μελέτες σειράς – κοορτής, με πάνω από 300,000 συμμετέχοντες από διάφορες χώρες, όπως Σουηδία, Δανία, Γερμανία, Ολλανδία, Αυστρία, Γαλλία, Αγγλία και Ιταλία, αναλύθηκε η επίδραση στην υγεία χαμηλών επιπέδων λεπτής σωματιδιακής ύλης (PM_2.5), διοξειδίου του αζώτου (NO₂), και όζοντος (O₃). Φάνηκε από τις παρατηρήσεις πως ακόμα και σε χαμηλά επιτρεπτά επίπεδα – σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή νομοθεσία – των επιβλαβών αυτών ουσιών, υπήρχε θετική συσχέτιση με την εμφάνιση άσθματος, και Χρόνιας Αποφρακτικής Πνευμονοπάθειας, ενώ φάνηκε και αυξημένη θνησιμότητα από καρκίνο του πνεύμονα σε συσχέτιση με τη λεπτή σωματιδιακή ύλη (PM_2.5).

Τι μπορούμε να κάνουμε ως ασθενείς ή φροντιστές;

Ως ασθενείς έχουμε ήδη βιώσει πολλές φορές περιστατικά πυρκαγιών είτε βρισκόμαστε κοντά σε κάποιο δάσος είτε σε πόλη. Τα συμπτώματα της επαφής του καπνού με το σώμα μας, τα μάτια μας, τη μύτη μας και τους πνεύμονες μας είναι αίσθηση καύσης, βήχας, δυσκολία αναπνοής, πολύ έντονη αποπνικτική μυρωδιά, που “κλείνει” τους πνεύμονες, καύση στα μάτια που προκαλεί δάκρυα και ερεθισμό. Αν δε βρισκόμαστε πιο κοντά στη πυρκαγιά, είναι πιθανό να υποστούμε και εγκαύματα στο δέρμα. Δυστυχώς το φαινόμενο αυτό αποτελεί μία μάστιγμα, η οποία ολοένα και αυξάνεται, και τα μέτρα που πρέπει να λάβουμε πρέπει να είναι δραστικά. Ήδη οι αρμόδιες αρχές έχουν εκδώσει διάφορους οδηγούς προστασίας κατά τη διάρκεια πυρκαγιών.

Μερικά από τα μέτρα που καλό είναι να ακολουθήσετε είναι:

Περιορίστε την Έκθεση στον Καπνό

• Εάν είναι δυνατόν, απομακρυνθείτε από την περιοχή που επηρεάζεται από τον καπνό μέχρι να βελτιωθούν οι συνθήκες.
• Εάν η απομάκρυνση δεν είναι εφικτή, παραμείνετε σε κλειστούς χώρους όσο το δυνατόν περισσότερο.
• Διατηρείτε κλειστά τα παράθυρα και τις πόρτες.
• Χρησιμοποιείτε κλιματιστικό με λειτουργία ανακύκλωσης εσωτερικού αέρα και καλά συντηρημένα φίλτρα.
• Εφόσον υπάρχει δυνατότητα, χρησιμοποιήστε καθαριστή αέρα με φίλτρο υψηλής απόδοσης (HEPA).
• Αποφύγετε το κάπνισμα, τη χρήση τζακιού, κεριών ή άλλων πηγών καπνού στο εσωτερικό του σπιτιού.
• Αποφύγετε τη χρήση ηλεκτρικής ή συμβατικής σκούπας, καθώς μπορεί να επαναιωρήσει σωματίδια στον αέρα.
• Αερίζετε τους χώρους μόνο όταν η εξωτερική ατμόσφαιρα είναι καθαρή και δεν υπάρχει καπνός.

Προστατευθείτε Κατά τις Αναγκαίες Μετακινήσεις

• Αποφύγετε τη σωματική άσκηση και τις έντονες δραστηριότητες σε εξωτερικούς χώρους.
• Εάν πρέπει να βγείτε έξω, χρησιμοποιήστε μάσκα υψηλής προστασίας τύπου N95, FFP2 ή FFP3, η οποία φιλτράρει τα περισσότερα επιβλαβή σωματίδια του καπνού.
• Οι χειρουργικές μάσκες, οι υφασμάτινες μάσκες ή τα βρεγμένα πανιά δεν παρέχουν επαρκή προστασία από τα μικροσωματίδια του καπνού.

Διαχείριση της Αναπνευστικής Νόσου

• Συνεχίστε κανονικά τη φαρμακευτική σας αγωγή σύμφωνα με τις οδηγίες του θεράποντος ιατρού.
• Έχετε πάντοτε διαθέσιμα τα εισπνεόμενα φάρμακα ανακούφισης (ανακουφιστικά βρογχοδιασταλτικά).
• Διατηρείτε επικοινωνία με τον πνευμονολόγο σας κατά τη διάρκεια παρατεταμένων επεισοδίων έκθεσης σε καπνό
• Καταναλώνετε επαρκείς ποσότητες νερού και άλλων υγρών για να αποφύγετε την αφυδάτωση.

Ζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια εάν εμφανίσετε:

• Επίμονο ή επιδεινούμενο βήχα.
• Δυσκολία στην αναπνοή ή αυξημένη δύσπνοια.
• Συριγμό («σφύριγμα») κατά την αναπνοή.
• Αίσθημα σφιξίματος ή πόνο στο στήθος.
• Ταχυκαρδία ή αίσθημα παλμών.
• Ζάλη, έντονη κόπωση ή αδυναμία.
• Συμπτώματα που δεν υποχωρούν παρά τη χρήση της συνήθους αγωγής.

Οδηγίες για Φροντιστές

Παρακολουθείστε στενά την εμφάνιση ή επιδείνωση συμπτωμάτων του εαυτού σας και των ανθρώπων που φροντίζετε. Διασφαλίστε τη σωστή λήψη της φαρμακευτικής αγωγής και ενθαρύννετε την παραμονή σε καθαρό εσωτερικό περιβάλλον.

Προετοιμασία πριν από την Αντιπυρική Περίοδο

Συνιστάται πριν την αντιπυρική περιόδο, να πάρετε μερικά μέτρα ώστε να αποφύγετε τις πολλές μετακινήσεις κατά τη διάρκεια μίας πυρκαγιάς.

• Διατηρείστε επαρκές απόθεμα φαρμάκων και εισπνεόμενων συσκευών.
• Να έχετε διαθέσιμες μάσκες υψηλής προστασίας (N95, FFP2 ή FFP3).
• Ενημερωθείτε για τις τοπικές διαδικασίες εκκένωσης και τα σχέδια έκτακτης ανάγκης.
• Να παρακολουθείτε τις ανακοινώσεις των αρμόδιων αρχών και τους δείκτες ποιότητας αέρα κατά τη διάρκεια δασικών πυρκαγιών.

Φροντίζουμε την υγεία μας και των άλλων

Οι πυρκαγιές αποτελούν αναμφίβολα μια περιβαλλοντική καταστροφή με ανυπολόγιστες συνέπειες για τα οικοσυστήματα και τις τοπικές κοινωνίες. Ωστόσο, τα ολοένα αυξανόμενα επιστημονικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι οι επιπτώσεις τους δεν περιορίζονται μόνο στην καταστροφή δασικών εκτάσεων και περιουσιών. Ο καπνός που παράγεται κατά τη διάρκειά τους μεταφέρει ένα σύνθετο μείγμα λεπτών σωματιδίων και τοξικών χημικών ουσιών, το οποίο μπορεί να επηρεάσει την υγεία του αναπνευστικού συστήματος ακόμη και σε μεγάλες αποστάσεις από το μέτωπο της φωτιάς. Καθώς η κλιματική αλλαγή και τα ακραία καιρικά φαινόμενα αναμένεται να αυξήσουν τη συχνότητα και την ένταση των πυρκαγιών τα επόμενα χρόνια, η προστασία της ποιότητας του αέρα και η ενημέρωση των πολιτών, ιδιαίτερα των ατόμων με προϋπάρχουσες πνευμονολογικές παθήσεις, αποτελούν σημαντικές προκλήσεις για τη δημόσια υγεία.

 

Μπορείτε να βρείτε περισσότερες πληροφορίες εδώ: 

Casey JA, Kioumourtzoglou MA, Padula A, González DJX, Elser H, Aguilera R, Northrop AJ, Tartof SY, Mayeda ER, Braun D, Dominici F, Eisen EA, Morello-Frosch R, Benmarhnia T. Measuring long-term exposure to wildfire PM_2.5 in California: Time-varying inequities in environmental burden. Proc Natl Acad Sci U S A. 2024 Feb 20;121(8):e2306729121. doi: 10.1073/pnas.2306729121. Epub 2024 Feb 13. PMID: 38349877; PMCID: PMC10895344.

Hossain M, Talukder TT. A comprehensive review on post-wildfire impacts in California: environmental exposure, health risks, and resilience strategies. J Environ Sci Health A Tox Hazard Subst Environ Eng. 2025;60(9):468-484. doi: 10.1080/10934529.2025.2604445. Epub 2025 Dec 26. PMID: 41451905.

Connolly R, Marlier ME, Garcia-Gonzales DA, Wilkins J, Su J, Bekker C, Jung J, Bonilla E, Burnett RT, Zhu Y, Jerrett M. Mortality attributable to PM_2.5 from wildland fires in California from 2008 to 2018. Sci Adv. 2024 Jun 7;10(23):eadl1252. doi: 10.1126/sciadv.adl1252. Epub 2024 Jun 7. PMID: 38848356; PMCID: PMC11160451.

Yu M, Zhang S, Ning H, Li Z, Zhang K. Assessing the 2023 Canadian wildfire smoke impact in Northeastern US: Air quality, exposure and environmental justice. Sci Total Environ. 2024 May 20;926:171853. doi: 10.1016/j.scitotenv.2024.171853. Epub 2024 Mar 22. PMID: 38522543.

G Y Liu, K Zhang, J Xu, G R Washko, L A Colangelo, M B Rice, S Bose, E Sugar, I Hertz-picciotto, N J Kenyon, R Kalhan, B97-07 Long-Term Wildfire Smoke Exposure and Incident Abnormal Lung Function and Impaired Respiratory Health: The Cardia Lung Study, American Journal of Respiratory and Critical Care Medicine, Volume 212, Issue Supplement_1, May 2026, aamag162.5268, https://doi.org/10.1093/ajrccm/aamag162.5268

Human health effects of Wildfire Smoke. Ottawa, ON: Health Canada = Santé Canada; 2024.

Wah W, Gelaw A, Glass DC, Sim MR, Hoy RF, Berecki-Gisolf J, Walker-Bone K. Systematic review of impacts of occupational exposure to wildfire smoke on respiratory function, symptoms, measures and diseases. Int J Hyg Environ Health. 2025 Jan;263:114463. doi: 10.1016/j.ijheh.2024.114463. Epub 2024 Sep 26. PMID: 39332351.

Brunekreef B, Strak M, Chen J, Andersen ZJ, Atkinson R, Bauwelinck M, Bellander T, Boutron MC, Brandt J, Carey I, Cesaroni G, Forastiere F, Fecht D, Gulliver J, Hertel O, Hoffmann B, de Hoogh K, Houthuijs D, Hvidtfeldt U, Janssen N, Jorgensen J, Katsouyanni K, Ketzel M, Klompmaker J, Hjertager Krog N, Liu S, Ljungman P, Mehta A, Nagel G, Oftedal B, Pershagen G, Peters A, Raaschou-Nielsen O, Renzi M, Rodopoulou S, Samoli E, Schwarze P, Sigsgaard T, Stafoggia M, Vienneau D, Weinmayr G, Wolf K, Hoek G. Mortality and Morbidity Effects of Long-Term Exposure to Low-Level PM_2.5, BC, NO₂, and O₃: An Analysis of European Cohorts in the ELAPSE Project. Res Rep Health Eff Inst. 2021 Sep;2021(208):1-127. PMID: 36106702; PMCID: PMC9476567.

Sia CKH, Johnston LC, Kenerson D, Miller DD, Lopardo GN, Berger S, Morales RC, Bruchard W, Bradel-Tretheway BG, Anderson AA, Pace A, Skibiel AL, Johnston NAC. Comparison of Volatile Organic Compounds in Wildfire Smoke on a Dairy Farm and Nearby Cities. Atmos Pollut Res. 2026 Jun;17(6):102941. doi: 10.1016/j.apr.2026.102941. Epub 2026 May 9. PMID: 42181932; PMCID: PMC13196823.

https://eody.gov.gr/el/epikairotita/odigies-prostasias-apo-tin-eispnoi-kapnoy-se-periptosi-pyrkagias.html

https://civilprotection.gov.gr/odigies-prostasias/dasikes-pyrkagies